Proviron

Overzicht

Proviron is de handelsnaam van het anabole-androgene steroid mesterolon (ook gespeld mesterolone). Het middel werd oorspronkelijk geïntroduceerd in de jaren 1960 en is vooral bekend als een orale, niet-aromatiserende DHT-derivaat. Proviron is in de klinische praktijk gebruikt bij mannelijke hypogonadale klachten, bepaalde vormen van onvruchtbaarheid en als adjunctieve behandeling bij depressieve stoornissen met gerelateerde seksuele symptomen. Binnen de sport en bodybuilding wordt het soms toegepast vanwege zijn vermogen om SHBG (sex hormone–binding globulin) te beïnvloeden en zodoende de vrije testosteronfractie te verhogen, maar het gebruik in die context is niet zonder risico en is door antidopingautoriteiten verboden.

Belangrijke kenmerken:

• Werkzame stof: mesterolon (mesterolone)
• Kenmerk: orale, niet-aromatiserende DHT-afgeleide androgen
• Effecten: androgenische effecten, minimaal anabool effect, geen oestrogene activiteit
• Gebruik: therapie bij sommige vormen van hypogonadisme, soms voorgeschreven bij mannelijke subfertiliteit (controversieel)

Chemische Eigenschappen

• Naam: Mesterolon (internationaal: mesterolone; vaak verhandeld als Proviron)
• IUPAC-achtige aanduiding: 1α-methyl-5α-androstan-17β-ol-3-on (gebruikelijke systematische beschrijving)
• Moleculaire formule: C20H32O2
• Moleculair gewicht (molaire massa): ongeveer 304,47 g·mol−1
• Structuur: afgeleid van dihydrotestosterone (DHT) met een methylgroep op positie 1α; het bevat een 3-keton en een 17β-hydroxylgroep
• Fysische eigenschappen: witte tot lichtgele kristallijne vaste stof; oraal toedienbaar in tabletvorm
• Biologische classificatie: anabole-androgene steroid (AAS), niet-aromatiserende androgen receptor (AR) agonist

(opmerking: exacte IUPAC-naamgeving kan in de literatuur in variantvorm voorkomen; de bovenstaande beschrijving is gericht op structurele herkenning.)

Werkingsmechanisme

Mesterolon werkt primair via de klassieke androgene route:

• Androgen receptor (AR) agonisme: mesterolon bindt direct aan de AR in doelweefsels (zoals huid, haarfollikels, prostaat en spier), waardoor transscriptieregulaire processen op geniveau worden beïnvloed. Dit veroorzaakt typisch androgenische effecten (bv. toename van seksuele differentiatie, verandering in huidsebumproductie).
• Niet-aromatisering: anders dan testosteron wordt mesterolon niet omgezet naar oestrogenen (aromatase-systeem). Daardoor zijn oestrogene bijwerkingen zoals gynaecomastie of significante vochtretentie niet te verwachten bij monotherapie.
• SHBG-interactie: mesterolon heeft een hoge affiniteitsbinding voor SHBG. Door competitie met endogeen testosteron voor SHBG-binding kan het de vrije fractie van testosteron verhogen, waardoor het schijnbaar de biologische activiteit van het endogene testosteron kan versterken zonder daadwerkelijk het anabole effect sterk te verhogen.
• Negatieve feedback: als een androgenisch steroid heeft mesterolon het potentieel om hypothalamus-hypofyse-testis-as (HPT-as) te onderdrukken door remming van LH en FSH via negatieve feedback. Dit kan leiden tot vermindering van endogene testosteronproductie en spermatogenese bij langdurig of hooggedoseerd gebruik.
• Geen progestagene activiteit van betekenis en geen conversie naar oestrogenen, waardoor typische progestatieve of oestrogene mechanismen doorgaans ontbreken.

Farmacokinetische kenmerken:

• Orale toediening: mesterolon is actief bij orale inname; de 1α-methyl substitutie draagt bij aan orale effectiviteit.
• Hemi-leven: literatuur vermeldt een relatief korte tot matige halfwaardetijd (onder meer rond 8–12 uur), waardoor meestal meerdere dagelijkse doses in klinische context werden gebruikt.
• Metabolisme: voornamelijk hepatisch gemetaboliseerd; formele CYP-profielen zijn minder goed beschreven maar significante hepatische enzyme-inductie of -inhibitie worden niet als prominent beschouwd.
• Eliminatie: metabolieten worden via urine uitgescheiden.

Medische Informatie

Therapeutische indicaties en klinisch gebruik:

• Mannelijk hypogonadisme: in gevallen waarbij androgenen geïndiceerd zijn voor behandeling van symptomen van testosterontekort (verminderd libido, energieverlies, spieratrofie), ismillotige orale androgenen historisch toegepast. Tegenwoordig zijn andere testosteronesthers en testosteronvervangende therapieën frequent meer gangbaar.
• Seksuele disfunctie en verminderde seksuele drang: in sommige landen is mesterolon voorgeschreven ter verbetering van libido of seksuele functie bij mannen, vooral wanneer oestrogenen of progestagenen een rol uitsluiten.
• Subfertiliteit: mesterolon is in het verleden gebruikt bij bepaalde vormen van mannelijke subfertiliteit met het idee dat verhoging van vrije testosteron gunstig kan zijn. Randomiseerde gecontroleerde bewijsvoering ontbreekt of is tegenstrijdig; bovendien kan gebruik van exogene androgenen spermatogenese verminderen, waardoor het gebruik controversieel en in veel gevallen onaanbevelenswaardig is.
• Andere toepassingen: in sommige oudere therapeutische protocollen is het gebruikt als adjunct bij depressieve stoornissen met lage seksuele interesse; hedendaagse richtlijnen geven hier echter terughoudendheid vanwege risico's en beperkte effectieve data.

Dosering (klinisch praktijkbeeld; richtwaarden kunnen per land en patiënt verschillen):

• Vaak gebruikte regimens: 25–50 mg per dag, verdeeld over meerdere doses (bv. 25 mg 2×/dag), afhankelijk van indicatie en respons.
• Duur: dient kort en onder medisch toezicht te worden toegepast; langdurig gebruik verhoogt risico's op suppressie van de HPT-as.

Contra-indicaties en voorzorgen:

• Ongecorrigeerde prostaatcarcinoom of borstkanker bij mannen (androgenengevoelige tumoren).
• Ernstige hart- of leverziekte (voorzichtigheid bij leverfunctiestoornissen, ook al is hepatotoxiciteit relatief lager dan sommige 17α-gealkyleerde steroïden).
• Bij vrouwen: contra-indicaties bij zwangerschap en borstvoeding; hoge virilisatie-risico’s.
• Actieve ernstige hypoventilatie of slaapapneu verergerd door androgenen.

Interactie met andere geneesmiddelen:

• Anticoagulantia: androgenen kunnen de effecten van vitamine K-antagonisten beïnvloeden (bloedingstendens) — monitoring noodzakelijk.
• Insuline en orale antidiabetica: androgenen kunnen de glucosehomeostase veranderen; dosisaanpassingen kunnen vereist zijn.
• Gelijktijdige behandeling met andere androgenen of anabole steroïden vergroot bijwerkingen en suppressie van de HPT-as.

Effecten op vruchtbaarheid:

• Kortdurend gebruik kan de vrije testosteronfractie verhogen, maar langdurig gebruik en supratherapeutische doseringen veroorzaken vaak onderdrukking van LH/FSH en remming van spermatogenese, wat kan leiden tot verminderde vruchtbaarheid en soms subfertiliteit die enige tijd nodig heeft om te herstellen na staken.

Veiligheidsprofiel

Bijwerkingen (mogelijke, afhankelijke van dosis en duur):

• Androgene bijwerkingen:
  • Acne en verhoogde talgproductie
  • Versnelde mannelijke patroon kaalheid (androgene alopecia) bij genetisch vatbare personen
  • Vergroting van de prostaat (BPH) en verergering van urinaire symptomen
  • Verhoogd risico op virilisatie bij vrouwen (stemverdieping, clitorishoogte, menstruatiestoornissen)
• Hormonale effecten:
  • Suppressie van endogene testosteronproductie bij langdurig gebruik
  • Vermindering van spermatogenese en vruchtbaarheid
• Hepatotoxiciteit:
  • Mesterolon wordt algemeen beschouwd als minder hepatotoxisch dan klassieke 17α-alkylgestabiliseerde orale androgenen, maar leverfunctiestoornissen zijn nooit volledig uit te sluiten bij individuele gevoeligheid of comedication; leverfunctietests worden geadviseerd bij langdurig gebruik.
• Metabole en cardiovasculaire effecten:
  • Potentiële negatieve effecten op lipidenprofiel zoals afname van HDL-cholesterol en verhoging LDL-cholesterol, wat op lange termijn risicofactoren voor cardiovasculaire ziekte kan vergroten.
  • Veranderingen in bloeddruk en vochtretentie zijn minder uitgesproken dan bij sterke anabolen met oestrogene activiteiten, maar kunnen optreden in combinatie met andere middelen.
• Psychiatrische en gedragsveranderingen:
  • Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, agressie of depressieve klachten zijn gerapporteerd bij androgenengebruik in het algemeen; individueel varieert dit sterk.

Monitoring en veiligheidsmaatregelen:

• Bij aanvang en tijdens behandeling: lichamelijk onderzoek, prostaat beoordeling (PSA bij mannen ouder dan indicatieve leeftijd), leverfunctietests, lipidenspectrum en evaluatie van bloeddruk.
• Fertiliteitsmonitoring indien relevant (sperma-analyse).
• Beoordeling van huid en haar status bij gevoeligheid voor androgene bijwerkingen.

Specifieke waarschuwingen:

• Geen oestrogene bijwerkingen betekent niet dat het veilig is voor ongestructureerd gebruik: suppression van de HPT-as en cardiovasculaire risico’s blijven belangrijke bezwaren.
• Gebruik door atleten/sporters: verboden door World Anti-Doping Agency (WADA) en veel sportfederaties; detecteerbaar in dopingtesten.

Juridische Status

De juridische status van Proviron (mesterolon) varieert per jurisdictie en land:

• Receptplichtig geneesmiddel: in veel landen (Europa, sommige Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen) is mesterolon beschikbaar uitsluitend op recept als onderdeel van medische behandeling. Het gebruik is gereguleerd door medische voorschriften.
• Controlestaten en -lijsten: in sommige landen valt mesterolon onder de nationale wetgeving betreffende anabole steroïden en kan het worden geclassificeerd als gereguleerd/preventief middel. In de Verenigde Staten is mesterolone opgenomen onder de Controlled Substances Act (anabole steroïden vallen onder schedule III), wat betekent dat bezit en distributie zonder voorschrift strafbaar kan zijn.
• Sport en doping: mesterolon is op de lijst van verboden middelen van de World Anti-Doping Agency (WADA). Gebruik bij deelnemers aan sportcompetities kan leiden tot schorsing en sancties.
• Handel en import: illegale import, verkoop of verspreiding buiten medisch gereguleerde kanalen is in veel landen strafbaar.

Voor actuele en land-specifieke regelgeving is het noodzakelijk de lokale wet- en regelgeving of nationale geneesmiddelenautoriteit te raadplegen (bv. EMA in Europa, FDA in de VS, lokale ministeries van gezondheid).

Slotopmerkingen
Mesterolon (Proviron) is een specifiek DHT-afgeleid androgen met unieke farmacologische eigenschappen: sterk androgenisch profiel, geen aromatisering naar oestrogenen en invloed op SHBG. Klinisch heeft het historische toepassingen bij bepaalde vormen van hypogonadale klachten en seksuele disfunctie, maar bewijs voor sommige indicaties is beperkt en de moderne therapeutische voorkeur gaat vaak uit naar andere testosteronpreparaten voor substitutie. Gebruik buiten medische indicatie — zoals bij bodybuilding — brengt significante risico’s met zich mee, waaronder HPT-as suppressie, vruchtbaarheidsverlies en cardiovasculaire effecten, en is verboden binnen de competitieve sport. Elke toepassing van mesterolon dient te geschieden onder toezicht van een bevoegde arts met passende monitoring.