Clenbuterol | Beta-2-adrenerge agonist | Unique Pharma

1. Chemisch Profiel (Moleculaire structuur, halfwaardetijd)

• Naam actieve stof: clenbuterol (clenbuterol hydrochloride wordt vaak als farmaceutische zoutvorm gebruikt)
• Chemische klasse: gechloreerde fenyl-amino-ethanol derivaat; sympathicomimeticum, fenylethanolamine-achtig β-adrenerg receptoragonist
• Moleculaire formule (vrije base): C12H18Cl2N2O
• Moleculair gewicht (vrije base): ≈ 277,2 g·mol−1
• Structuurbeschrijving: een fenylring met 3,5-dichloor substitutie en een para-geplaatst aminogroep, gekoppeld via een hydroxy-methyl- / ethanolamine-achtige zijketen aan een tert-butyl-gecentreerd secundair amine; vaak toegepast en gedistribueerd als het hydrochloridezout voor formuleringen.
• Fysische eigenschappen (kort): vaste stof, wateroplosbaarheid van het zout groter dan van de vrije base; kristallijne vorm afhankelijk van zuurgraad en solvaten.
• Eliminatiehalfwaardetijd (mensen): lange eliminatie vergeleken met klassieke inhalatie β2-agonisten; typisch gerapporteerde terminale halfwaardetijd in volwassenen ligt grofweg in het bereik van ~25–40 uur (variatie afhankelijk van dosis, matrix en analytische methode). Er is substantiële interindividuele en soortspecifieke variatie (bijv. dieren vertonen andere kinetiek dan mensen).

2. Klinische Farmacologie (Werkingsmechanisme)

• Receptoraffiniteit en selectiviteit: clenbuterol werkt primair als een agonist van β2-adrenerge receptoren (Gs-gekoppeld). Bij therapeutische tot hoge doseringen kan enige β1-activiteit en systemische sympathomimetische activiteit optreden. De selectiviteit voor β2 boven β1 is reducerend bij toenemende concentraties.
• Intracellulair signaal: binding aan β2-receptoren activeert Gs-eiwitten → stimulatie van adenylaatcyclase → verhoogde intracellulaire cAMP. Verhoogd cAMP in glad spierweefsel leidt tot activatie van proteïnekinase A en daaropvolgende daling van intracellulaire calciumconcentratie en relaxatie van gladde spiercellen.
• Farmacodynamische effecten:
  • Bronchodilatatie door relaxatie van bronchiale gladde spieren; vermindering van bronchoconstrictie.
  • Relaxatie van andere gladde spierweefsels (o.a. uterus) met tocolytische potentie.
  • Metabole effecten: stimulatie van lipolyse via β-adrenerge pathway en verhoogde thermogenese/energieverbruik (mechanismen omvatten cAMP-gemedieerde activatie van hormoongevoelige lipase en beïnvloeding van mitochondriale functies indirect). Deze effecten zijn dosisafhankelijk en gepaard met sympathicomimetische bijwerkingen.
  • Cardiovasculaire effecten: indirecte verhoging van hartfrequentie (sinus tachycardie), mogelijke toename van arbeidsbelasting van het hart en risico op ritmestoornissen, vooral bij hogere systemische blootstelling of voorafbestaande cardiale ziekte.
  • Elektrolyt- en glucoseregulatie: kan hypokaliëmie veroorzaken door shift van kalium naar intracellulaire compartimenten; kan glykemie beïnvloeden (hyperglycemische effecten via glycogenolyse/gluconeogenese).
• Tolerantie en receptorregulatie: herhaalde blootstelling kan leiden tot receptordesensitisatie/downregulatie en afnemend klinisch effect van bronchiale relaxatie; tachyfylaxie kan optreden.
• Klinische relevantie van mechanisme: de therapeutische werking als bronchodilatator berust op β2-agonisme; de systemische en metabole effecten verklaren zowel de therapeutische gebruiksbeperkingen (bijv. tocolyse) als de ernstige ongewenste effecten en contra-indicaties (cardiale risico’s, elektrolytveranderingen).
• Metabolisme en excretie (kort): orale absorptie gevolgd door systemische distributie; metabolisme deels hepatisch, excretie zowel via urine als feces; fractie ongewijzigd uitgescheiden; duidelijk detecteerbaar in urine — belangrijk voor toxischeologie en dopingcontrole.

3. Opslag & Stabiliteit

• Algemeen (API, droge stof):
  • Bewaren in goed gesloten, lichtbeschermde en vochtvrije verpakking.
  • Aanbevolen opslagcondities voor bulk-API: koele, droge plaats; generieke richtlijn 15–25 °C bij gecontroleerde relatieve vochtigheid en bescherming tegen direct zonlicht. Lager temperatuurbereik kan de houdbaarheid verlengen.
  • Stabiliteit: de vaste vorm (droge kristallijne API) is chemisch relatief stabiel onder normale magazijncondities; gevoeligheid voor hydrolyse/ontbinding neemt toe bij blootstelling aan vocht en sterke basische/alkalische omstandigheden.
• Tabletten/enterale formuleringen:
  • Bewaren in oorspronkelijke verpakking, beschermd tegen vocht en licht.
  • Houdbaarheid typisch 2–3 jaar afhankelijk van formulering en verpakking (gedocumenteerde stabiliteitsdata per vervaardiger vereist voor exacte vervaldatum).
• Injecteerbare/oog/solution formuleringen:
  • Aseptische, pH-afhankelijke stabiliteit. Aqueuze oplossingen zijn gevoeliger voor hydrolytische afbraak en microbiële besmetting.
  • Ongeopende steriele ampullen/frisdrank: temperatuuraanbeveling doorgaans 2–8 °C of bij kamertemperatuur volgens productadvies; vermijden van vriezen.
  • Na openen/dilutie: beperkte bewaartijd; bewaren volgens aseptische procedures en gebruikelijke klinische richtlijnen (meestal uren tot enkele dagen afhankelijk van conserveermiddel en opslagcondities). Raadpleeg productmonografie voor exacte bewaarperiode na openen.
• Chemische factoren die stabiliteit beïnvloeden:
  • pH: versnelling van degradatie buiten het optimale pH‑bereik; zwakke basische condities kunnen hydrolyse/ontbinding bevorderen.
  • Licht: fotodegradatie mogelijk; bescherming tegen UV/licht aanbevolen.
  • Temperatuur en vochtigheid: verhoging versnelt afbraak.
• Aanbeveling: raadpleeg gevalideerde stabiliteitsstudies van de specifieke formulering en fabrikantvoorstellen; houdbaarheid en opslagvoorschriften moeten gebaseerd zijn op GMP-stabiliteitsdata.

4. Algemene Informatie (Medische toepassingen)

• Indicaties (medische context):
  • Clenbuterol is een β2-adrenerge agonist die in sommige landen gebruikt wordt als bronchodilatator bij obstructieve luchtwegaandoeningen. In andere jurisdicties is het niet goedgekeurd voor humane therapeutische toepassing of is gebruik beperkt vanwege veiligheidsprofiel.
  • In geselecteerde klinische settings is het ook onderzocht/gebruikt als tocolyticum (onderdrukking van weeën), maar dit gebruik is omstreden en wordt beperkt door veiligheids- en cardiometabole risico’s.
• Off-label en niet-medisch gebruik:
  • Clenbuterol wordt soms misbruikt voor vermeende gewichtsverlies- of prestatiebevorderende doeleinden; dergelijk gebruik is geassocieerd met verhoogde morbiditeit en is in dopingreglementen verboden.
• Belangrijkste contra-indicaties en waarschuwingen:
  • Contra-indicatie bij bekende overgevoeligheid voor clenbuterol of ingrediënten van de formulering.
  • Voorzichtigheid of vermijden bij patiënten met ischemische hartziekten, ernstige hypertensie, hartritmestoornissen, thyreotoxicose, of andere aandoeningen die verergerd kunnen worden door sympathicomimetische stimulatie.
  • Interacties met andere sympathicomimetische middelen of β-blockers kunnen klinische effecten beïnvloeden; co‑gebruik met MAO-remmers en tricyclische antidepressiva vereist zorgvuldigheid vanwege verhoogde risico’s op cardiovasculaire bijwerkingen.
  • Monitoring aanbevolen voor hartfrequentie, bloeddruk, elektrolyten (met name kalium) en glucose bij systemische behandeling.
• Bijwerkingen (belangrijkste, niet-limitatief):
  • Tachycardie, palpitaties, tremor, hoofdpijn, nervositeit/angst, spierkrampen (associatie met hypokaliëmie), gastro-intestinale klachten, verhoogde bloeddruk.
  • Ernstige reacties: aritmieën, myocardiale ischemie, myocardiale hypertrofie en structurele hartschade bij chronische hoge blootstelling; hypokaliëmie met spierzwakte en hartritme-effecten.
• Toezicht en regelgeving:
  • Gebruik, distributie en registratie van clenbuterol variëren per land; in veel landen streng gereguleerd of verboden voor menselijke consumptie; veterinaire toepassingen zijn in sommige regio’s toegestaan. In sportcompetitie is clenbuterol vrijwel overal verboden en onderhevig aan dopingcontrole.
• Klinische noten:
  • Beslissingen over gebruik moeten gebaseerd zijn op risicobatenanalyse en lokale regelgeving; bij voorschrijven is adequate informatie aan de patiënt over bijwerkingen, waarschuwingssignalen en interacties vereist.
  • Voor elke specifieke formulering moeten productmonografie en geregistreerde productinformatie geraadpleegd worden voor gedetailleerde indicaties, dosering, contra-indicaties, voorzorgsmaatregelen en houdbaarheidsinstructies.

(Deze monografie biedt een technisch en beknopt overzicht; voor product-specifieke stabiliteitsdata, doseringsschema’s en reglementaire status wordt verwezen naar de officiële productinformatie en nationale richtlijnen.)