Cabergoline | Ergot-derived dopamine agonist | Unique Pharma

1. Chemisch Profiel (Moleculaire structuur, halfwaardetijd)

• Chemische klasse: ergoline-derivaat (ergotalkaloïde afgeleide).
• Brutoformule: C26H37N5O2.
• Moleculair gewicht: circa 451,6 g·mol−1.
• CAS‑nummer: 81409‑90‑7.
• Moleculaire structuur (beschrijving): bevat de karakteristieke tetracyclische ergolinekern met substituties die een allylgroep en een N‑alkylcarbamaat/dimethylamino‑propyl zijketen omvatten. Cabergoline is een synthetisch, langwerkend ergoline‑derivaat dat structureel verschilt van dopamine maar farmacologisch als dopaminerge agonist functioneert.
• Halfwaardetijd (eliminatie): terminale halfwaardetijd is lang; in farmacokinetische studies zijn terminale halfwaardetijden van ongeveer 63–69 uur gerapporteerd. Afhankelijk van dosis, individuele variatie en analysemethode zijn waarden in de literatuur gerapporteerd over een ruime range (kortere en langere terminale componenten). Door de lange halfwaardetijd treedt bij herhaalde dosering accumulatie op en wordt steady‑state pas na meerdere weken benaderd.

2. Klinische Farmacologie (Werkingsmechanisme)

• Receptorprofiel:
  • Cabergoline is een potentieel lipofiel agonist met hoge affiniteit voor de dopamine D2‑receptoren (voornamelijk op lactotrope cellen in de adenohypofyse). Affiniteit voor D3‑receptoren is ook beschreven; affiniteit voor D1‑receptoren is veel lager.
  • Cabergoline vertoont tevens binding aan andere monoaminerge receptoren; agonistische activiteit op 5‑HT2B‑receptoren is beschreven en wordt in verband gebracht met valvulaire cardiopathie bij hoge cumulatieve blootstelling.
• Werkingsmechanisme:
  • Remming van prolactine‑afgifte: door activatie van D2‑receptoren op hypofyse‑lactotrope cellen remt cabergoline adenylaatcyclase‑activiteit, reduceert intracellulair cAMP en vermindert calciumafhankelijke exocytose van prolactine. Dit leidt tot verlaagde synthese en secretie van prolactine en reductie van de grootte van prolactinomen in veel gevallen.
  • Secundaire endocriene effecten: door verlaging van prolactine kunnen gonadotrope asfuncties herstellen (herstel van menstruatiecyclus en ovulatie bij vrouwen, verbetering van hypogonadisme bij mannen). Bij hogere doseringen of andere indicaties beïnvloedt het ook dopaminerge functies in het centrale zenuwstelsel.
• Farmacokinetiek (kort):
  • Orale toediening leidt tot absorptie met piekconcentraties doorgaans binnen enkele uren (Tmax variabel).
  • Hepatische biotransformatie treedt op; metabolieten zijn grotendeels inactief. Eliminatie vindt plaats via feces en urine; hepatische klaring is belangrijker dan renale eliminatie.
  • Plasma‑eiwitbinding en exacte orale biologische beschikbaarheid zijn gerapporteerd maar variëren tussen studies; klinisch relevante interacties kunnen optreden met middelen die de hepatische metabolisme‑routes beïnvloeden.
• Klinische implicaties van farmacologie:
  • Effect op prolactine is snel zichtbaar klinisch; volledige endocriene en anatomische respons (tumorregressie) kan enige weken tot maanden vergen.
  • Langdurige of hoge dosis blootstelling geassocieerd met verhoogd risico op fibrotische reacties (cardiale kleppen, pleura, retroperitoneum) en psychiatrische bijwerkingen (hallucinaties, impulscontrole‑stoornissen). Daarom zijn beoordeling van risico/benefit en monitoring van patiënten bij lange behandeling belangrijk.

3. Opslag & Stabiliteit

• Farmaceutische vorm: cabergoline wordt meestal als orale tabletten of dispersible tabletten gedistribueerd. Andere toedieningsvormen komen zelden voor.
• Opslagcondities (algemene aanbeveling):
  • Bewaren in de oorspronkelijke verpakking, beschermd tegen licht en vocht.
  • Kamertemperatuur: meestal 15–25 °C (raadpleeg product‑specificatie van fabrikant voor exacte temperatuurzone).
  • Buiten bereik van kinderen houden.
• Stabiliteit:
  • Houdbaarheid is afhankelijk van fabricage en verpakking; typisch 24–36 maanden vanaf productiedatum volgens productetiket. Raadpleeg het etiket of de Summary of Product Characteristics (SmPC) voor de exacte vervaldatum en bewaarcondities.
  • Na blootstelling aan hoge temperaturen of vochtigheid kan degradatie optreden; niet gebruiken indien verpakking beschadigd is of tablet zichtbare afwijkingen vertoont.
  • Voor bereide extemporane oplossingen of suspensies (indien gebruikt off‑label): stabiliteit, pH‑gevoeligheid en conservatie vereisen specifieke farmacotechnische validatie; raadpleeg bevoegde apotheekbronnen of de fabrikant.
• Verwijdering: houd rekening met lokale regelgevingen voor vernietiging van geneesmiddelenoverschotten en restanten.

4. Algemene Informatie (Medische toepassingen)

• Indicaties (veelvoorkomende, goed gedocumenteerde toepassingen):
  • Hyperprolactinemie veroorzaakt door prolactinoom of andere oorzaken (bijv. functionele hyperprolactinemie) — eerste keus of een van de eerste lijn middelen vanwege effectiviteit en lange werking.
  • Herstel van gonadale functies secundair aan hyperprolactinemie (herstel van menstruatie/ovulatie, behandeling van subfertiliteit gerelateerd aan hyperprolactinemie).
  • Adjuvante/alternatieve behandeling bij sommige patiënten met acromegalie of gemengde GH/PRL‑producerende hypofyseadenomen wanneer andere behandelingen onvoldoende zijn, in overeenstemming met endocrinologische richtlijnen.
• Off‑label/andere toepassingen:
  • In sommige gevallen gebruikt voor het voorkomen van lactatie (off‑label en afhankelijk van lokale aanbevelingen).
  • Gebruik in de Parkinson‑ziekte: cabergoline is een dopaminerge agonist en is historisch gebruikt bij Parkinson‑patiënten, maar gebruik is beperkt door risico op valvulaire afwijkingen en fibrotische complicaties; in veel regio’s worden er andere dopamineagonisten of behandelingsstrategieën verkieslijk geacht.
• Contra‑indicaties en belangrijke voorzorgen:
  • Hypersensitiviteit voor cabergoline of andere ergot‑alkaloïden.
  • Bekende of vermoede hartklepafwijkingen of een geschiedenis van fibrotische aandoeningen waarbij blootstelling aan 5‑HT2B‑agonisten een risico kan vormen — bij langdurig of hooggedoseerd gebruik is cardiologische monitoring (bijv. echocardiografie) aan te bevelen.
  • Voorzorg bij patiënten met cardiovasculaire aandoeningen, ongereguleerde hypertensie of ernstige psychiatrische aandoeningen.
  • Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding: beoordeling van risico/voordeel noodzakelijk; bij zwangerschap wordt behandeling met cabergoline meestal heroverwogen en vaak gestaakt zodra zwangerschap is bevestigd bij patiënten met hyperprolactinemie, tenzij expliciete indicatie en strikte medische supervisie.
• Belangrijke bijwerkingen (uitnodiging tot waakzaamheid):
  • Vaak: misselijkheid, duizeligheid, orthostatische hypotensie, hoofdpijn, vermoeidheid, gastro‑intestinale klachten.
  • Minder vaak/ernstig: valvulaire hartafwijkingen (fibrotische veranderingen van hartkleppen), pleurale of retroperitoneale fibrose, pulmonale infiltraten, psychotische reacties, impulscontrole‑stoornissen (bijv. pathologisch gokken, hyperseksualiteit), en allergische reacties.
• Interacties (kernpunten):
  • Antipsychotica en andere dopaminerge antagonisten kunnen de effectiviteit van cabergoline verminderen.
  • Gelijktijdig gebruik met antihypertensiva kan orthostatische hypotensie verergeren.
  • Potente remmers of inductoren van hepatische metabolismewegen kunnen plasmaconcentraties beïnvloeden; controleer productinformatie en relevante interactiebronnen.
  • Concomitant gebruik met andere ergot‑alkaloïden of middelen met 5‑HT2B‑agonisme verhoogt mogelijk risico op fibrose/valvulaire schade.
• Monitoring:
  • Basale en periodieke klinische evaluatie (symptomen van hypotensie, gastro‑intestinale en neurologische bijwerkingen).
  • Monitoring van prolactinespiegels om farmacodynamische respons te evalueren.
  • Bij langdurig of hooggedoseerd gebruik: overweeg periodieke cardiologische beoordeling (bijv. echocardiografie) om klepinsufficiëntie of structurele afwijkingen vroegtijdig te detecteren.
  • Psychiatrische evaluatie indien gedragsveranderingen of impulscontrole‑stoornissen optreden.
• Samenvattend: cabergoline is een langwerkend ergoline derivaat en een potente D2‑agonist met duidelijke klinische effectiviteit bij hyperprolactinemie. Door farmacokinetische eigenschappen en meldeprofiel van cardiovasculaire en fibrotische bijwerkingen vereist het behandelgebruik beoordeling van indicatie, dosis‑blootstelling en passende klinische monitoring.

Opmerking: voor protocol‑specifieke doseringsschema’s, contra‑indicaties, interacties en lokale regulatorische informatie raadpleeg de SmPC van het geregistreerde product en actuele nationale richtlijnen. Deze monografie is technisch‑informatief en vervangt niet individuele klinische besluitvorming.