1. Chemisch Profiel (Moleculaire structuur, halfwaardetijd)
- Generieke naam: oxandrolon (merknaam: Anavar)
- Chemische classificatie: 17α‑gealkyleerd anabool-androgeen steroid, 2‑oxa‑derivaat van dihydrotestosteron (DHT).
- IUPAC‑benaming (gebruikelijk weergegeven): 2‑oxa‑17α‑methyl‑5α‑androstan‑17β‑ol‑3‑on (meestal afgekort als oxandrolon).
- Moleculaire formule: C19H30O3
- Moleculair gewicht: ca. 306,44 g·mol−1
- Stereochemie: meerdere stereocentra overeenkomstig het androstaan-kerngedeelte; 17α‑methylgroep en opname van een zuurstofatoom op positie 2 (2‑oxa) zijn structureel bepalend voor farmacologische eigenschappen.
- CAS‑nummer: 53‑39‑4 (gebruikelijke referentie; raadpleeg productinformatie voor bevestiging).
- Fysische vorm (gangbaar): harde tabletten voor orale toediening; wit tot crème‑kleurig poeder in pure vorm.
- Halfwaardetijd (eliminatie): ongeveer 8–12 uur (gemiddeld rond ~9 uur); de werkelijke halfwaardetijd varieert tussen individuen en wordt beïnvloed door leverfunctie en formulering.
2. Klinische Farmacologie (Werkingsmechanisme)
- Werkingsmechanisme:
- Oxandrolon is een agonist van de intracellulaire androgeenreceptor (AR). Na binding in het cytosol transloceert het receptor‑complex naar de kern en beïnvloedt transcriptie van androgen‑gevoelige genen, resulterend in verhoogde eiwitsynthese en positieve stikstofbalans.
- Structurele modificaties (17α‑methylatie en 2‑oxa substitutie) verminderen aromatisering naar oestrogenen en verlagen de androgeniteit in vergelijking met testosteron, waardoor het anabole:androgene effect relatief hoger is.
- Naast directe anabole effecten remt oxandrolon katabole processen, onder meer door partiale antagonisatie of mitigatie van glucocorticoïde‑gemedieerde eiwitafbraak.
- Stimuleert erythropoëse deels via verhoging van erytropoëtine en invloed op beenmerg.
- Farmacokinetiek:
- Toediening: oraal; 17α‑alkylatie vergroot orale biologische beschikbaarheid door verminderd first‑pass‑metabolisme.
- Absorptie: snel na orale inname, piekconcentraties typisch binnen enkele uren.
- Metabolisme: uitgebreide hepatische metabolisatie; reductie en conjunctie van ringstructuren en andere biotransformaties leiden tot meerdere inactieve metabolieten.
- Eliminatie: voornamelijk renale uitscheiding van metabolieten; biliiaire uitscheiding in mindere mate.
- Farmacodynamische gegevens relevant voor veiligheid:
- Weinig of geen significante aromatisering naar oestrogenen → gering oestrogene bijwerkingen (bv. gynecomastie) vergeleken met aromatiseerbare steroïden.
- 17α‑alkylatie geeft een verhoogd risico op hepatotoxiciteit, waaronder cholestatische afwijkingen en zeldzame gevallen van ernstige leverbeschadiging.
3. Opslag & Stabiliteit
- Algemene opslagcondities (tabletvorm):
- Bewaren in de oorspronkelijke verpakking, goed gesloten, ter bescherming tegen vocht en licht.
- Aanbevolen bewaartemperatuur: gecontroleerde kamertemperatuur, typisch 15–25 °C (toegestane excursies afhankelijk van fabrikant en lokaal register; veel formuleringen toegestaan 15–30 °C). Niet invriezen.
- Houd buiten bereik van kinderen en dieren.
- Stabielheidskenmerken:
- Harde tabletten zijn gewoonlijk chemisch stabiel gedurende de op het product aangegeven houdbaarheidstermijn (meestal 2–3 jaar afhankelijk van fabrikant en verpakking). Raadpleeg de specifieke productetikettering voor vervaldatum en opslaginstructies.
- Blootstelling aan hoge temperaturen, vochtigheid of direct zonlicht kan degradatie en verlies van potentie versnellen.
- Compounding / extemporane bereidingen:
- Voor vloeibare suspensies of oplossingen gemaakt uit tabletten: stabiliteit en sterkte zijn beperkt en sterk afhankelijk van oplosmiddel, pH en opslagcondities; raadpleeg validerende stabiliteitsgegevens vóór klinisch gebruik. Wanneer niet gevalideerd, assumeren korte houdbaarheid (dagen tot enkele weken) en koeling kan noodzakelijk zijn.
- Veiligheids- en afvalinformatie:
- Aandacht voor milieu‑ en veiligheidsvoorschriften bij afvalverwerking van onverkochte of verlopen stock. Ongebruikte stof niet via gewone afvalstromen lozen; volg lokale regelgeving voor retour of vernietiging van geneesmiddelen.
4. Algemene Informatie (Medische toepassingen)
- Indicaties (algemeen overzicht van erkende en klinisch gebruikte toepassingen):
- Ondersteunende behandeling om verlies van lichaamsgewicht en spiermassa te behandelen bij katabole toestanden (bijv. na chirurgie, ernstige infectie, trauma) indien dieet en andere middelen onvoldoende zijn.
- Herstel van lichaamsgewicht na langdurig corticosteroïdgebruik of bij chronische ziekten die leiden tot gewichtsverlies en negatieve stikstofbalans.
- Behandeling van ernstige acute en chronische verlies van gewicht bij specifieke patiëntengroepen (labels en goedkeuringen verschillen per land).
- In sommige landen goedgekeurd als adjuvans bij de behandeling van Turner‑syndroom ter bevordering van lineaire groei (gebruik en dosis afhangen van nationale richtlijnen).
- Off‑label/klinisch gebruik (afhankelijk van lokale regulering): HIV‑geassocieerd gewichtsverlies, ernstige brandwonden (herstelfase), en andere catabole toestanden; gebruik onder medisch toezicht en volgens evidence‑based protocollen.
- Belangrijke contra‑indicaties:
- Zwangerschap (risico op virilisatie van de foetus).
- Bekende of vermoede prostaat‑ of borstkanker (androgenen kunnen tumorprogressie bevorderen).
- Ernstige leverziekte of actieve leverfunctiestoornis (verhoogd risico op hepatotoxische effecten).
- Overgevoeligheid voor de werkzame stof of één van de hulpstoffen.
- Bijwerkingen en veiligheidsprofiel (selectie van klinisch relevante risico’s):
- Hepatotoxiciteit: verhoogde leverenzymen, cholestatische icterus; zeldzame gevallen van ernstige leverbeschadiging.
- Lipiden: vermindering van HDL‑cholesterol en mogelijke verhoging van LDL‑cholesterol; verhoogd cardiovasculair risico bij langdurig gebruik.
- Vochtretentie en hypertensie bij sommige patiënten.
- Viriliserende verschijnselen bij vrouwen: hirsutisme, diepe stem, clitorishypertrofie en menstruatiestoornissen; vaak reversibel bij staken maar soms blijvend.
- Bij kinderen risico op versnelde epifysaire sluiting en remming van de groei: gebruik alleen onder pediatrisch specialistisch toezicht.
- Hematologische effecten: erytropoëse en potentieel verhoogde hematocriet/erytrocyten.
- Andere: acne, alopecia, gedragsveranderingen.
- Interacties en monitoring:
- Monitor leverfunctie (enzymen en klinische tekenen) vooraf en periodiek tijdens behandeling.
- Monitoring van lipidenprofiel, bloeddruk, hematocriet/hemoglobine, en bij indicatie endocriene parameters.
- Interacties met andere hepatotoxische middelen kunnen het risico op leverbeschadiging verhogen; gelijktijdig gebruik dient zorgvuldig te worden overwogen.
- Dosing / klinische afwegingen:
- Dosering en behandelingsduur dienen te worden bepaald door een behandelend arts op basis van indicatie, ernst van catabolisme, patiëntsamenstelling en risico/voordeel‑evaluatie; productlabel en locale richtlijnen moeten worden gevolgd.
- Langdurig, niet‑gedocumenteerd gebruik en gebruik buiten gereguleerde medische indicaties is geassocieerd met verhoogde risico’s.
Opmerking: deze monografie geeft een technisch en beknopt overzicht; voor prescriptie, doseringsspecificaties, contra‑indicaties en lokale registratiestatus verwijzen naar de product‑bijsluiter, nationale registratieautoriteiten en actuele klinische richtlijnen.
