Aldactone | Aldosteronantagonist | Unique Pharma

Aldactone is een handelsnaam; de werkzame stof is spironolacton. De onderstaande monografie is strikt medisch-encyclopedisch van aard en bevat geen promotioneel taalgebruik.

1. Chemisch Profiel (Moleculaire structuur, halfwaardetijd)

• Naam (INN): spironolacton
• Handelsnaamvoorbeeld: Aldactone
• Chemische familie: spirolacton steroid-derivaat
• IUPAC/strukturale kenmerken (samenvatting): spironolacton is een spirolacton afgeleid van het pregnane-steroïd skelet met een spirolactonring op C-17 en een 7α-thioacetaatgroep; het bevat een 3-oxo-4-ene-steroïdish centrum en een γ-lacton.
• Molecuulformule: C24H32O4S
• Molecuulgewicht: ca. 416,6 g·mol−1
• CAS-nummer: 52-01-7
• Fysische eigenschappen (samenvatting): wit tot crème-gekleurde kristallijne stof; praktisch onoplosbaar in water, oplosbaar in organische oplosmiddelen.
• Halveringstijd (plasma):
  • Parentdrug (spironolacton): korte eliminatiehalfwaardetijd, typisch circa 1–2 uur.
  • Actieve metabolieten: spironolacton wordt snel en extensief gemetaboliseerd in de lever; de belangrijkste actieve metabolieten zijn canrenon en 7α‑thiomethylspironolacton (TMS). Deze metabolieten hebben significant langere halfwaardetijden, typisch in het bereik ca. 10–35 uur (variërend tussen individuen en tussen metabolieten). De farmacologische duur van werking wordt grotendeels bepaald door deze metabolieten.

2. Klinische Farmacologie (Werkingsmechanisme)

• Werkingsmechanisme (kernpunten):
  • Mineralocorticoïd receptorantagonisme: spironolacton en haar actieve metabolieten werken als competitieve antagonisten van de aldosteron (mineralocorticoïde) receptor in de basolaterale membraan van epitheelcellen in de distale tubulus en verzamelbuis van de nier. Remming van aldosteron‑gemedieerde expressie van sodiumkanalen en basale Na+/K+-ATPase vermindert natriumreabsorptie en waterretentie en vermindert kaliumexcretie — resulterend in een kaliumsparend diuretisch effect.
  • Kinetiek vs. effect: door snelle omzetting naar metabolieten ontstaat een klinisch relevant, langdurig antimineralocorticoïde effect, ondanks korte halfwaardetijd van de parentdrug.
  • Endocriene neveneffecten: spironolacton heeft ook antiandrogene eigenschappen via meerdere mechanismen: antagonisme van androgenen aan de receptor, remming van androgeenproductie (enzymremming op steroidogenese) en mogelijk verhoging van oestrogenen/relatieve veranderingen in sekshormonen. Deze eigenschappen verklaren zowel therapeutisch gebruik bij androgenetische aandoeningen als bepaalde bijwerkingen (bijv. gynaecomastie, menstruatiestoornissen).
• Farmacokinetische samenvatting:
  • Absorptie: oraal toediening leidt tot systemische beschikbaarheid; ernst van first‑pass metabolisme varieert, piekconcentraties van parent na ~1–2 uur.
  • Metabolisme: uitgebreid hepatisch metabolisme tot actieve metabolieten (canrenon, TMS e.a.).
  • Plasma-eiwitbinding: hoog (groot deel gebonden aan serumproteïnen).
  • Eliminatie: voornamelijk als metabolieten via urine en feces.
• Klinische consequenties: vanwege het risico op hyperkaliëmie en door de langwerkende actieve metabolieten kunnen effecten en interacties langere tijd aanhouden na dosisaanpassing of beëindiging.

3. Opslag & Stabiliteit

• Algemene opslagcondities voor tabletten (richtlijn): bewaar in originele verpakking bij gecontroleerde kamertemperatuur, doorgaans 15–25 °C (of zoals aangegeven door de fabrikant), beschermd tegen vocht en direct licht.
• Bescherming tegen vocht en licht: tabletformuleringen dienen in een droge, goed afgesloten container te worden bewaard; licht‑en vochtgevoelige verpakkingen worden aangeraden.
• Aangebroken verpakking / houdbaarheid: volg houdbaarheidsdatum op verpakking; eenmaal geopend verpakking en resterende tabletten volgens fabrikantaanwijzing bewaren en niet gebruiken na expiratie.
• Stabiliteit van toedieningsvormen: spironolacton als droge tablet is chemisch redelijk stabiel onder aanbevolen opslagomstandigheden. Aangeprepareerde vloeibare suspensies (bijv. in apotheek) hebben beperkte stabiliteit en vereisen specifieke formulering en bewaartemperatuur; aqueous oplossingen zijn vatbaar voor hydrolyse en oxidatie en worden niet langdurig stabiel gehouden. Raadpleeg apotheekformuleringen of monografieën voor specifieke bewaartermijnen van suspensies.
• Gevoeligheid: spironolacton kan gevoelig zijn voor hydrolytische en oxidatieve afbraak; extreme temperaturen, hoge luchtvochtigheid en direct zonlicht kunnen stabiliteit verminderen.
• Aanbeveling bij opslag en afvoer: houd u aan de opslag- en verwijderingsinstructies van de fabrikant; geneesmiddelen niet bewaren of gebruiken na de aangegeven vervaldatum.

4. Algemene Informatie (Medische toepassingen)

• Therapeutische indicaties (overzicht):
  • Chronische en acute hartfalen (adjuvant bij vermindert risico op morbiditeit en mortaliteit in geselecteerde gevallen; bewijs o.b.v. klinische studies bij matig-ernstig tot ernstig hartfalen).
  • Oedeem geassocieerd met levercirrose (ascites) en nephrotisch syndroom.
  • Hypertensie: als add‑on behandeling, met name indien behoefte aan kaliumsparend diureticum.
  • Primaire (congenitale of idiopathische) hyperaldosteronisme (diagnostisch en therapeutisch gebruik).
  • Gynaecologische/andrologische toepassingen: behandeling van androgenetische aandoeningen bij vrouwen (bijv. hirsutisme, androgenetische acne) vanwege antiandrogene effecten — gebruik off-label/uit klinische indicatie afhankelijk van richtlijnen.
  • Preventie/treatment van hypokaliëmie veroorzaakt door andere diuretica (kaliumsparend diureticum).
• Contra-indicaties (belangrijkste):
  • Ernstige hyperkaliëmie (serum K+ boven veilige limiet).
  • Anurie of ernstige renaal insufficiëntie zonder adequate monitoring (risico op hyperkaliëmie).
  • Overgevoeligheid voor spironolacton of één van de hulpstoffen.
• Belangrijke veiligheidsaspecten en monitoring:
  • Monitoring van serumkalium en nierfunctie (creatinine/ eGFR) bij aanvang, na dosisaanpassingen en periodiek gedurende behandeling.
  • Voorzichtigheid bij gelijktijdig gebruik met ACE-remmers, ARB’s, direct renine‑remmers, kaliumsupplementen of andere kaliumsparende middelen: verhoogd risico op hyperkaliëmie.
  • Interacties en antivolgende middelen (remming/nadelige effecten): NSAID’s kunnen diuretisch effect verminderen en nierfunctie beïnvloeden; andere geneesmiddelen die kalium verhogen vereisen verhoogde waakzaamheid.
  • Zwangerschap en lactatie: spironolacton heeft antiandrogene eigenschappen; gebruik tijdens zwangerschap wordt doorgaans ontraden, vooral in eerste trimester en bij mannenlijke foetale ontwikkeling (risico op feminisatie/ambigue geslachtsontwikkeling theoretisch gerapporteerd in dierstudies en op grond van farmacologie). Bij borstvoeding dient risico/voordeel te worden afgewogen omdat metabolieten kunnen verhogen bij zuigeling. Volg nationale richtlijnen en productinformatie.
• Bijwerkingen (kern): hyperkaliëmie (potentieel ernstig), gynaecomastie, borstpijn, menstruatiestoornissen, impotentie, gastro‑intestinale klachten, duizeligheid, dermatologische reacties. Frequentie en ernst variëren; zie productmonografie voor uitgebreid overzicht.
• Klinische besluitvorming: therapiekeuze en doseringsbeleid dienen te worden afgestemd op indicatie, nierfunctie, serumkalium en interacties; regelmatig monitoren is vereist om iatrogene hyperkaliëmie en nierfunctiestoornissen te voorkomen.

Opmerking: deze samenvatting is bedoeld als technische, medische monografie. Voor specifieke productinformatie (doseringsschema’s, gedetailleerde contra‑indicaties, volledige bijsluiter) moet de officiële productmonografie/registratie-informatie van de fabrikant of nationale richtlijnen worden geraadpleegd.