1. Beschrijving: Klinische samenvatting
Semaglutide (farmaceutische fabrikant: Novo Nordisk) is een subcutane GLP‑1 (glucagon‑like peptide‑1) receptoragonist waarvan de werkzame stof semaglutide is. Het is geregistreerd voor de behandeling van volwassenen met type 2 diabetes mellitus ter verbetering van de glykemische controle, vaak gebruikt als aanvulling op dieet en lichaamsbeweging. Semaglutide vermindert zowel het vasten- als postprandiale glucose en kan — afhankelijk van dosis en individuele respons — leiden tot gewichtsverlies. Het product is verkrijgbaar als pen voor eenmalige subcutane toediening met verschillende doseringssterktes (starter- en onderhoudspennen).
Indicaties (algemeen): behandeling van type 2 diabetes bij volwassenen; lokale registratie en indicaties kunnen variëren — raadpleeg de nationale productinformatie.
Contra-indicaties belangrijke punten: bekende overgevoeligheid voor semaglutide of één van de hulpstoffen; persoonlijk of familie‑anamnese van medullair schildkliercarcinoom (MTC) of bij multiple endocrine neoplasia syndroom type 2 (MEN2).
2. Hoe werkt Semaglutide (Novo Nordisk)?
Werkingsmechanisme:
- Semaglutide is een langwerkende agonist van de GLP‑1 receptor. Door GLP‑1 receptoractivatie:
- wordt glucoseafhankelijke insulineafgifte door de pancreas verhoogd;
- wordt glucagonafgifte gemoduleerd (verlaagd bij hyperglykemie);
- vertraagt het de maaglediging, wat bijdraagt aan lagere postprandiale glucosepieken en vermindering van eetlust;
- draagt het bij aan afname van voedselinname en gewichtsverlies bij veel patiënten.
- Effecten zijn sterk glucoseafhankelijk, waardoor monotherapie met semaglutide relatief minder hypoglykemie veroorzaakt dan insuline of sulfonylurea’s, maar het risico stijgt bij combinatie met die middelen.
Klinische uitkomsten:
- Vermindering van HbA1c en verlaging van lichaamsgewicht zijn aangetoond in gecontroleerde studies. Secundaire veiligheidswaarschuwingen (o.a. pancreatitis, afwijkingen van de galblaas, en gerapporteerde verhoogde incidentie van retinopathie‑complicaties bij snelle glykemische verbeteringen) behoeven monitoring.
3. Dosering: Richtlijnen en gebruik
Algemene principes (volgens productinformatie; pas aan op individuele patiënt en lokale richtlijnen):
- Toedieningsweg: subcutaan (buik, dij of bovenarm). Wissel injectieplaats. Eénmaal per week, op hetzelfde tijdstip van de dag (elk gewenst moment, met of zonder voedsel).
- Startdosis (titratie): vaak 0,25 mg eenmaal per week gedurende 4 weken (starterdosis) — dit is een opbouwfase bedoeld om GI‑bijwerkingen te beperken; deze dosis is geen therapeutische onderhoudsdosis.
- Onderhoudsdosis: verhoog na 4 weken naar 0,5 mg eenmaal per week. Als aanvullende glucoseregulatie nodig is, kan de dosis bij onvoldoende respons na ten minste 4 weken verhoogd worden naar 1,0 mg eenmaal per week. In veel indicaties is verdere opschaling mogelijk (bijv. tot 2,0 mg eenmaal per week) afhankelijk van beschikbare preparaten en lokale goedkeuring.
- Bij wisselen van andere antidiabetica of bij combinatie met insuline/sulfonylurea: vaak voorzichtigheid en aanpassing van insuline- of sulfonylureadoseringen om hypoglykemie te voorkomen.
- Ouderen: geen systematische doseringsaanpassing puur voor leeftijd, maar start voorzichtigheid en monitoren is aan te raden.
- Nier- en leverfunctiestoornis: geen specifieke dosisaanpassing aanbevolen voor mild tot matige stoornissen; bij ernstige stoornis zijn gegevens beperkt – voorzichtigheid en monitoring vereist.
- Kinderen en adolescenten: gebruik bij pediatrische patiënten is afhankelijk van lokale registratie — raadpleeg productinformatie.
Praktische administratieve instructies:
- Inspecteer oplossing: semaglutide-oplossing is normaal gesproken helder en kleurloos. Gebruik niet als oplossing troebel of verkleurd is of als er zichtbare deeltjes aanwezig zijn.
- Schud niet; bescherm tegen direct licht; gebruik de pen met toegepaste naald en volg instructies van de fabrikant.
- Niet mengen met andere middelen in dezelfde spuit.
Wat te doen bij een gemiste dosis:
- Als de patiënt zich de gemiste dosis binnen 5 dagen (of de periode zoals in de lokale productinformatie aangegeven) herinnert, deze zo snel mogelijk toedienen en daarna de wekelijkse cyclus voortzetten op de oorspronkelijke dag. Als meer dan 5 dagen zijn verstreken, de gemiste dosis overslaan en de volgende dosis op de gebruikelijke dag toedienen. (Volg lokale bijsluiter voor exacte instructies.)
Stoppen of wijzigen:
- Bij ernstige bijwerkingen (bijv. vermoeden van pancreatitis), stoppen en medisch onderzoek. Dosisverlaging is geen behandeling voor ernstige systemische reacties.
Zorg dat patiënten geïnstrueerd worden in injectietechniek en het veilig afvoeren van naalden/sharps volgens lokale regels.
4. Bijwerkingen: Veelvoorkomende en zeldzame effecten
Bijwerkingen zijn gecatalogiseerd naar frequentie; frequenties zijn afhankelijk van studiepopulaties en dosering.
Veelvoorkomende (kan >1/100, soms >1/10):
- Gastro-intestinaal: misselijkheid, braken, diarree, obstipatie, buikpijn, dyspepsie. Misselijkheid is vaak het meest gemelde en neemt doorgaans af in de loop van de behandeling.
- Verminderde eetlust en daaropvolgend vaak gewichtsverlies.
- Reacties op de injectieplaats (erytheem, jeuk, pijn).
- Vermoeidheid, duizeligheid, hoofdpijn.
Minder vaak / minder veelvoorkomend:
- Indigestie, flatulentie.
- Hypoglykemie wanneer gecombineerd met suikerverlagende geneesmiddelen die hypoglykemie veroorzaken (insuline, sulfonylureumderivaten).
- Verhoogde hartslag (sinustachycardie) is soms gerapporteerd.
Zeldzame maar ernstige (moeten direct medisch worden onderzocht):
- Acute pancreatitis (ernstige buikpijn, vaak uitstralend naar de rug, met/zonder misselijkheid/braken) — bij vermoeden behandeling staken en onderzoeken.
- Galblaasaandoeningen (cholelithiasis, cholecystitis) — nier als gevolg van gewichtsverlies en veranderde galstroom.
- Nierfunctiestoornissen en acuut nierfalen, meestal secundair aan dehydratie door ernstig braken/diarree.
- Ernstige overgevoeligheidsreacties (anafylaxie, angio-oedeem) — stop onmiddellijk bij verdenking.
- Mogelijke verhoogde incidentie van retinopathie‑complicaties (observaties in sommige klinische studies bij snelle glykemische verbetering); patiënten met bestaande retinopathie moeten gecontroleerd worden.
- Potentieel verhoogd risico op schildklier C‑cel tumoren in dierstudies (MTC). Hoewel de relevantie voor mensen niet duidelijk is, is dit de reden voor contra‑indicatie bij persoonlijke/familiaire MTC of MEN2 en voor waakzaamheid bij symptomen (bijv. knobbel in de hals, heesheid, slikklachten).
Interacties en risicoverhogende combinaties:
- Gelijktijdig gebruik met insuline of sulfonylurea verhoogt het risico op hypoglykemie — mogelijk aanpassen van die middelen noodzakelijk.
- Semaglutide vertraagt maaglediging waardoor absorptie van concomitant oraal toegediende geneesmiddelen kan worden beïnvloed; monitoren voor geneesmiddelen met nauwe therapeutische indices (bv. warfarine, orale anticonceptiva, sommige antibiotica, anticonvulsiva). Raadpleeg productinformatie voor specifieke middelen.
Monitoring en patiëntinstructies:
- Controleer glykemie (zelfmonitoring), HbA1c periodiek, en pas andere antidiabetica aan om hypoglykemie te voorkomen.
- Waarschuw patiënten voor symptomen van pancreatitis, ernstig braken/diarree (hydratie), symptomen van galblaasaandoeningen, tekenen van ernstige allergie, en veranderingen in gezichtsvermogen.
- Bij ernstige bijwerkingen of twijfel: behandeling staken en direct arts raadplegen.
5. Opslag: Bewaaradvies
Algemene bewaaradviezen (raadpleeg lokale productetikettering voor exacte richtlijnen):
- Ongeopende pens: bewaren in de koelkast bij 2 °C tot 8 °C. Niet invriezen. Beschermen tegen direct licht en houd de pen in de doos tot gebruik.
- Na eerste gebruik: de pen kan bij kamertemperatuur bewaard worden (niet boven 30 °C) of in de koelkast (2 °C–8 °C), maar moet worden gebruikt binnen de periode die op de verpakking staat — doorgaans maximaal 6 weken (42 dagen). Gooi de pen weg na deze periode, ook als er nog geneesmiddel in zit. (Controleer de lokale bijsluiter voor de exacte periode.)
- Niet gebruiken als de oplossing bevroren is geweest of als deze troebel of verkleurd is, of als er zichtbare deeltjes zijn.
- Bewaren buiten het bereik van kinderen.
- Naalden & injectiemateriaal: weggooien in een daarvoor bestemde punctuurvaste container volgens lokale regelgeving voor medisch afval.
Aanvullende praktijktips:
- Begeleid patiënten met duidelijke instructies over gebruik, titratie, wat te doen bij gemiste dosis en waarschuwingssignalen voor ernstige bijwerkingen.
- Documenteer batchnummer en houd voorraadbeheer bij, vooral omdat temperatuuroverschrijdingen de werkzaamheid kunnen beïnvloeden.
Opmerking: deze gids is informatief en vervangt niet de lokale productinformatie of individuele medische beoordeling. Raadpleeg altijd de volledige officiële productmonografie/bijsluiter van Semaglutide (Novo Nordisk) en lokale voorschriften voor de meest actuele en gedetailleerde informatie en voor land‑specifieke indicaties, contra‑indicaties en bewaarcondities. Bij klinische vragen of bij twijfel over individuele behandeling, overleg met een diabetesteam, apotheker of behandelend arts.
