Metformine | Biguanide

1. Beschrijving — Klinische samenvatting

Glucoplus Metformin bevat als werkzame stof metformine (biguanide) en wordt gebruikt bij de behandeling van type 2 diabetes mellitus. Het verbetert de glykemische regulatie door de basale (nuchtere) glucoseproductie van de lever te verlagen en de insulinegevoeligheid in perifere weefsels te vergroten. Glucoplus Metformin wordt toegepast als monotherapie bij onvoldoende glykemische controle door leefstijlaanpassingen of in combinatie met andere orale antidiabetica, GLP‑1-receptoragonisten of insuline.

Indicaties:

• Type 2 diabetes mellitus, vooral bij overweight/obese patiënten en/of wanneer insulineresistentie een belangrijke rol speelt.
• Soms gebruikt bij bepaalde vormen van polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) en andere off‑label toepassingen onder specialistische begeleiding.

Contra-indicaties en aandacht:

• Contra‑indicated bij ernstige nierfunctiestoornis (eGFR < 30 ml/min/1,73 m²).
• Vermijd bij ernstige leverinsufficiëntie of bij risico op hypoxie (bijv. acuut myocardinfarct, ernstige infecties).
• Voorzorg bij patiënten die grote hoeveelheden alcohol gebruiken (verhoogd risico op lactaatacidose).
• Stoppen bij geplande radiologische onderzoeken met intraveneus jodiumhoudend contrast en bij sommige operaties (zie details onder Dosering/Monitoring).

2. Hoe werkt Glucoplus Metformin?

Werkingsmechanisme:

• Remming van de hepatische gluconeogenese: metformine remt enzymatische en mitochondriale processen in hepatocyten die nodig zijn voor nieuwvorming van glucose, waardoor de nuchtere glucoseconcentratie daalt.
• Verbetering van perifere insulinegevoeligheid: verhoogde glucoseopname in skeletspier en vetweefsel.
• Vertraging van intestinale glucoseabsorptie en mogelijk effecten op darmmicrobioom en GLP‑1‑afgifte.
• Metformine veroorzaakt geen directe stimulatie van insulineafgifte, waardoor monotherapie onder normale omstandigheden geen hypoglykemieën veroorzaakt (hypoglykemierisico neemt wel toe bij combinatie met insulinotroop medicatie).

Belangrijke risico’s mechanistisch:

• Accumulatie bij ernstige nierinsufficiëntie kan leiden tot lactaatacidose — zeldzame maar ernstige bijwerking.

3. Dosering — Richtlijnen en gebruik

Algemene richtlijnen:

• Startdosis (immediate release, IR): vaak 500 mg eenmaal daags bij de maaltijd of 500 mg tweemaal daags; alternatief 850 mg eenmaal daags.
• Titratie: geleidelijk verhogen (bijv. met 500 mg per week) om gastro‑intestinale bijwerkingen te verminderen.
• Gebruikelijke onderhoudsdosis: 1500–2000 mg per dag in gedeelde doses (bijv. 500 mg x3 of 850 mg x2). Veel productinformatie vermeldt een maximum van 2000–2550 mg per dag afhankelijk van formulering en lokale registratie; volg de productleaflet en voorschrift van de behandelaar.
• Extended‑release (ER) formulering: vaak eenmaal daags, start laag (bijv. 500–1000 mg 's avonds), max meestal 2000 mg/24 u afhankelijk van product.

Toedieningstips:

• Neem metformine bij voorkeur tijdens of direct na de maaltijd om gastro‑intestinale klachten te verminderen.
• ER‑tabletten niet kneuzen of kauwen tenzij specifiek aangegeven.

Aanpassing bij nierfunctie:

• eGFR ≥ 60 ml/min/1,73 m²: geen dosisaanpassing noodzakelijk, maandelijks/periodiek controleren.
• eGFR 45–59 ml/min/1,73 m²: doorgaans veilig; monitoring van nierfunctie vaker (bijv. 3‑6 maandelijks).
• eGFR 30–45 ml/min/1,73 m²: voorzichtigheid; veel richtlijnen adviseren dosisreductie (bijv. maximaal 1000 mg/dag) en frequente monitoring van eGFR (bijv. elke 3 maanden). Overweeg alternatieve therapie indien risico aanwezig.
• eGFR < 30 ml/min/1,73 m²: metformine kontra-indiceerd — staken.

Speciale situaties:

• Ouderen: vaker verminderde nierfunctie — controle van eGFR vóór en tijdens behandeling; mogelijk lagere startdosis.
• Operatie/acute ziekte/kontrastonderzoek: stop metformine op het moment van geplande ingreep of contrasttoediening (of eerder bij ernstig ziek worden) en herstart pas 48 uur later na bevestigde stabiele nierfunctie.
• Zwangerschap en borstvoeding: overleg met specialist; metformine kan onder bepaalde omstandigheden worden gebruikt tijdens zwangerschap (bijv. GDM) maar beslissing moet individuele risico/benefit afwegen.

Missed dose:

• Sla vergeten dosis over als het bijna tijd is voor de volgende dosis; dubbel doseer niet.

Monitoring:

• Baseline: eGFR, serumcreatinine, leverfuncties, HbA1c en eventueel B12 (basis).
• Daarna: eGFR regelmaat afhankelijk van risico (minimaal jaarlijks; vaker bij eGFR <60 of verergerende comorbiditeit), HbA1c circa elke 3 maanden bij doseerwijziging tot stabiel, daarna per guideline.
• Controle B12 bij anemie, neuropathie of langdurig gebruik.

4. Bijwerkingen — Veelvoorkomende en zeldzame effecten

Veelvoorkomende bijwerkingen (≥1–10%):

• Gastro-intestinaal: diarree, misselijkheid, braken, buikpijn, flatulentie en verminderde eetlust. Meestal initieel en vermindert bij voortzetting of bij geleidelijke titratie en bij ER‑formuleringen.
• Smaakveranderingen (metaalsmaak).

Minder frequent / zeldzamer:

• Vitamine B12‑deficiëntie bij langdurig gebruik, met mogelijke perifeer neuropathische symptomen en anemie; controle aanbevolen bij symptomen of lange termijn gebruik.
• Hypoglykemie: zeldzaam bij monotherapie maar kan optreden bij gelijktijdig gebruik van insuline of sulfonylureumderivaten; let op symptomen wanneer gecombineerd.
• Lichamelijk ongemak, huiduitslag of overgevoeligheidsreacties (zeldzaam).

Zeldzame maar ernstige bijwerking:

• Lactic acidose: zeer zeldzaam maar potentieel levensbedreigend. Risicofactoren omvatten ernstige nierinsufficiëntie, leverfalen, ernstige infecties, hypoxische toestanden (bijv. hartfalen, sepsis), intens alcoholgebruik en iatrogeen nierfalen (bijvoorbeeld na contrastmiddel). Symptomen: malaise, myalgie, braken, abdominale pijn, respiratoire symptomen (snelle ademhaling), abnormale lichtezuiverheid en slaperigheid. Bij vermoeden onmiddellijk medische hulp zoeken en metformine stoppen.

Geneesmiddelinteracties (belangrijke voorbeelden):

• Iodhoudende contrastmiddelen: verhoogd risico op acute nierschade → daardoor secundair verhoogd risico op metformine‑accumulatie en lactaatacidose. Stop advies zoals hierboven beschreven.
• Alcohol: verhoogd risico op lactaatacidose; matig alcoholgebruik wordt afgeraden.
• Cimetidine: kan metformineconcentraties verhogen door verminderde renale secretie.
• Andere antihypertensiva of diuretica (bv. ACE-remmers, ARB's, thiazidediuretica): kunnen de nierfunctie beïnvloeden of hypoglykemisch effect versterken (indirect).
• Gelijktijdige behandeling met insulinotroop antidiabeticum verhoogt hypoglykemierisico.

Overdosering:

• Kan leiden tot ernstige lactaatacidose; behandeling in ziekenhuis (dialyse kan noodzakelijk zijn).

5. Opslag — Bewaaradvies

• Bewaar Glucoplus Metformin bij kamertemperatuur (meestal 15–25 °C tenzij anders op verpakking vermeld).
• Beschermen tegen vocht en direct zonlicht; bewaar in originele verpakking of de door de apotheek verstrekte houder.
• Houd buiten bereik en zicht van kinderen.
• Niet gebruiken na de uiterste houdbaarheidsdatum op de verpakking.
• ER‑tabletten niet vermalen of kauwen (tenzij aangegeven door arts/apotheker) — dit kan de afgifte-eigenschappen veranderen.
• Restanten of verlopen medicatie kunnen vaak bij de apotheek worden ingeleverd (volg lokale richtlijnen voor medicijnverwerking).

Opmerking
Deze gids is bedoeld voor educatieve en klinische informatie. Volg altijd het voorschrift en de instructies van de voorschrijvend arts en de officiële productinformatiestukken van Glucoplus Metformin. Bij vragen over individuele toepassing, bijwerkingen of dosisaanpassingen raadpleeg een arts of apotheker.