HCG

Overzicht

Humaan Choriongonadotrofine (hCG) is een glycoproteïne hormoon dat van nature wordt geproduceerd door de syncytiotrofoblastcellen van de placenta tijdens zwangerschap. Het speelt een cruciale rol in de vroege embryonale ontwikkeling en in de instandhouding van de productie van steroidale gonadale hormonen door het stimuleren van de corpus luteum tijdens de eerste weken van de zwangerschap. Buiten de fysiologische context van zwangerschap wordt hCG medisch gebruikt bij vruchtbaarheidsbehandelingen, behandeling van cryptorchidisme bij jongens, en bij bepaalde vormen van hypogonadisme. Daarnaast is hCG een biomarker voor zwangerschapstests en voor sommige tumoren (bijvoorbeeld choriocarcinoom, bepaalde testis- en ovariumtumoren).

Belangrijke aspecten:

• Endogeen geproduceerd tijdens zwangerschap door placenta.
• Functie: stimulatie van luteïniserend effect op gonaden via het LH/CG-receptorpad.
• Klinische toepassingen: fertiliteitsbehandelingen, stimulatie van spermatogenese in combinatie met FSH in bepaalde gevallen, behandeling van cryptorchidisme.
• Sport en doping: hCG wordt door sportorganisaties (o.a. WADA) beschouwd als verboden middel vanwege potentieel gebruik bij herstel van endogene testosteronproductie na gebruik van anabole middelen.

Chemische Eigenschappen

hCG is een heterodimerisch glycoproteïne bestaande uit twee subunits:

• Een gemeenschappelijke alfa-subunit (alfa-hCG) die identiek is aan die van luteïniserend hormoon (LH), follikelstimulerend hormoon (FSH) en thyrotropine (TSH).
• Een unieke beta-subunit (beta-hCG) die de biologische specificiteit van hCG bepaalt en verschilt van de beta-subunits van LH, FSH en TSH. De beta-subunit bevat structuurkenmerken en N- en O-glycosyleringsplaatsen die essentieel zijn voor stabiliteit en receptorbinding.

Fysicochemische kenmerken:

• Moleculair gewicht: variabel door glycosylering; typische waarden rond 36–40 kDa voor intact hCG. Er bestaan verschillende isoformen (bijv. vrij β-subunit, nicked hCG, hyperglycosylerende vormen) die in biologische en klinische tests kunnen worden onderscheiden.
• Glycosylering: intensieve N- en O-glycosylering beïnvloedt stabiliteit, circulerende halfwaardetijd en immunologische herkenning.
• Oplosbaarheid: wateroplosbaar proteïne; commercieel verkrijgbare preparaten worden geleverd als geconserveerde oplossing of als liofilisaten voor reconstitutie.
• Chemische formule: niet van toepassing in traditionele zin voor grote proteïnen; beschreven als een aminozuurketen + glycanen in plaats van eenvoudige chemische formule.

Tabel: samenvatting eigenschappen

Werkingsmechanisme

hCG werkt primair via de luteïniserende hormoon/choriogonadotrofine receptor (LH/CG-receptor, LHCGR), een G-eiwitgekoppelde receptor (GPCR) die tot expressie komt in de gonadale Leydig-cellen (testis) en de theca- en luteale cellen (ovarium). De belangrijkste stappen:

• Receptorbinding: De β-subunit van hCG determinerende receptoraffiniteit; gebonden aan LHCGR stimuleert hCG dezelfde signaaltransductie als LH maar met hogere receptoraffiniteit en langere circulerende halfwaardetijd.
• Signaaltransductie: Activering van LHCGR leidt tot stimulatie van Gs-eiwit, verhoging van intracellular cAMP en activatie van proteïne-kinase A (PKA). Dit stimuleert de expressie en activiteit van enzymen betrokken bij steroidogenese (o.a. cholesterol side-chain cleavage enzym, 17α-hydroxylase/17,20-lyase) en leidt tot toegenomen synthese van testosteron (in mannen) of progesteron (in vrouwen).
• Fysiologische effecten:
  • Mannen: stimulatie van Leydig-cellen verhoogt testosteronproductie, wat secundair spermatogenese ondersteunt bij aanwezigheid van FSH en intacte seminiferous tubuli.
  • Vrouwen: in vroege zwangerschap behoud van corpus luteum en progesteronproductie; bij fertiliteitsbehandelingen hCG wordt gebruikt om ovulatie en luteinisatie van follikels te induceren.

Farmacodynamische bijzonderheid:

• hCG heeft doorgaans een langere halfwaardetijd dan LH doordat glycanen de proteolytische afbraak vertragen, wat klinisch relevante verschillen geeft in doseringsschema’s ten opzichte van exogeen LH.

Medische Informatie

Indicaties

• Fertiliteit:
  • Inductie van ovulatie bij vrouwen (injecteerbaar hCG als ovulatie-trigger).
  • Ondersteuning van luteale fase in sommige protocollen.
  • Stimulatie van testosteronproductie en ondersteuning van spermatogenese bij mannen met hypogonadotroop hypogonadisme, vaak in combinatie met FSH.
• Pediatrie:
  • Behandeling van cryptorchidisme (niet-ingedaalde testis) bij jonge jongens als alternatief of aanvullend op chirurgie in bepaalde gevallen.
• Oncologie/diagnostiek:
  • Tumormarker voor trofoblastische tumoren en sommige zaad- en eierstokkentumoren.
• Overige:
  • Off-label gebruikt in post-cycle therapy (PCT) bij anabole-androgene steroïde (AAS) misbruikers om endogene testosteronproductie te stimuleren.

Toediening en dosering

• Route: subcutaan (SC) of intramusculair (IM) gebruikelijk; dosering en schema afhankelijk van indicatie.
• Voor ovulatie-inductie bij vrouwen: single shot van vaak 5.000–10.000 IE IM of 250–5000 IE SC afhankelijk protocol.
• Voor mannelijke hypogonadotroop hypogonadisme: herhaalde doses (bijv. 1500–2500 IE SC/IM twee- tot driemaal per week) of jako verschillende regimes in combinatie met FSH preparaten.
• PCT bij AAS gebruik: veel variabiliteit en niet-gestandaardiseerd; niet aanbevolen zonder medisch toezicht.

Farmacokinetiek

• Absorptie: snelle absorptie na SC/IM injectie; bioavailability hoog bij intramusculaire toediening.
• Distributie: circuleert gebonden en vrij; placenta produceert endogeen tijdens zwangerschap.
• Halfwaardetijd: enkele uren tot meer dan een dag voor sommige isoformen; hyperglycosylerende vormen kunnen langer circuleren.
• Eliminatie: proteolytische afbraak en renale/extrarenale clearence; detecteerbaar in urine gebruikt bij zwangerschapstests.

Monitoring en diagnostiek

• Serum- of urinetests voor hCG-niveaus zijn standaard voor bevestiging van zwangerschap en voor monitoring van trophoblastische ziekteactiviteit.
• Bij fertiliteitsbehandelingen monitoring van ovariumrespons (ultrasound en estradiol) noodzakelijk vanwege risico op overstimulatie.
• Bij behandeling van hypogonadisme monitoren van testosteronspiegels, sperma-analyse en bijwerkingen.

Veiligheidsprofiel

Bijwerkingen

• Bij vrouwen:
  • Ovariële hyperstimulatie-syndroom (OHSS): kan mild tot levensbedreigend zijn; risico verhoogd bij intensieve gonadotrope stimulatie en bij aanwezigheid van hoge oestradiolconcentraties en meerdere follikels.
  • Buikpijn, opgeblazen gevoel, misselijkheid, braken, gewichtsverandering door vochtretentie.
• Bij mannen:
  • Acne, borstvorming (gynecomastie), verandering in stemming, hoofdpijn.
  • Bij langdurig gebruik en hoge doses potentiële effecten op spermakwaliteit als gevolg van afwijkende hormoonbalans.
• Allergische reacties: zeldzaam maar mogelijk; anafylactische reacties zijn zeldzaam.
• Thrombo-embolische gebeurtenissen: zeldzaam maar gerapporteerd, vooral in context van OHSS.
• Tumoractiviteit: exogene hCG kan bij sommige neoplasmata invloed hebben; interpretatie van tumormarkers wordt bemoeilijkt door exogeen gebruik.
• Specifieke risico’s bij kinderen: groei- en pubertaire effecten; gebruik enkel onder specialistisch advies.

Contra-indicaties en voorzorgen

• Zwangerschap en borstvoeding: zwangerschap is een indicatie voor endogene hCG; exogeen gebruik tijdens zwangerschap niet geïndiceerd buiten specifiek medisch advies.
• Hemorragische aandoeningen of trombo-embolie voorgeschiedenis: voorzichtigheid geboden.
• Ovariumcyste, niet-gediagnosticeerde vaginale of uteriene bloedingen: zorgvuldige evaluatie vereist.
• Bij bekende hypersensitiviteit voor bestanddelen van de preparaten: contra-indicatie.

Interacties

• Gelijktijdig gebruik met andere hormonen (exogeen testosteron, estrogene preparaten, gonadotrope middelen) vereist zorgvuldige monitoring van endocriene respons en bijwerkingen.
• Medicijnen die de metabolisme of schildklierhormoonas beïnvloeden kunnen indirecte effecten hebben op interpretatie van hCG-gerelateerde testen.

Veilig gebruik en monitoring

• Klinische beoordeling en laboratoriummonitoring (hormoonspiegels, bloedbeeld, electrolyten, vruchtbaarheidsprestaties).
• Voor vrouwen: estradiol- en follikelmonitoring tijdens stimulatie; informeren over symptomen van OHSS.
• Voor mannen: serum-testosteronmetriek, sperma-analyses, prostatevaluatie indien relevant.

Juridische Status

Regelgeving varieert per jurisdictie, maar algemene aspecten:

• Geneesmiddelstatus:
  • hCG is in veel landen een op recept verkrijgbaar geneesmiddel; medische indicatie en voorschrift van een bevoegde arts zijn vereist voor legale dispensatie.
  • Commerciële preparaten (recombinant hCG of geëxtraheerde plasmatic forms) worden gereguleerd als humane geneesmiddelen en moeten voldoen aan nationale en internationale normen voor productie (GMP), labeling en distributie.
• Dopingregelgeving:
  • hCG staat op de verboden lijst van het Wereld Anti-Doping Agentschap (WADA). Het gebruik is verboden in competitie en in-competitie testing en vaak ook out-of-competition onder bepaalde condities. Reden: hCG kan worden gebruikt om natuurlijke testosteronproductie te stimuleren na gebruik van anabole androgenen en zo dopingdetectie en herstel te maskeren.
• Off-label en niet-gereglementeerd gebruik:
  • Gebruik van hCG voor niet-geverifieerde indicaties (bijv. als gewichtsverliesmiddel) is in vele landen niet goedgekeurd en kan illegaal of onethisch zijn. Er zijn waarschuwingen tegen het gebruik in ongereguleerde doses of via onbetrouwbare bronnen.
• Rechten en aansprakelijkheid:
  • Prescriptie en toediening dienen te geschieden onder verantwoordelijkheid van bevoegde artsen; onjuist gebruik of off-label toepassingen kunnen juridische en medische consequenties hebben.

Slotopmerkingen

hCG is een biologisch en klinisch belangrijk hormoon met goed gedocumenteerde rol in zwangerschap en brede toepassingen in de reproductieve geneeskunde. De farmacologie berust op sterke binding aan de LH/CG-receptor en stimulatie van steroidogenese in de gonaden. Klinisch gebruik vereist deskundige indicatiestelling, nauwkeurige dosering en monitoring vanwege potentieel ernstige bijwerkingen zoals OHSS en trombo-embolische complicaties. In sport en anti-dopingcontext is hCG verboden wegens misbruikpotentieel. Exogeen gebruik buiten gereguleerde medische indicaties wordt afgeraden en kan bovendien straf- of tuchtrechtelijke consequenties hebben.

Opmerking: deze tekst is bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Voor individuele medische beslissingen en behandelkeuzes dient altijd een bevoegde arts of specialist geraadpleegd te worden.